Boyama Teknolojisi I
Çorlu Mühendislik FakültesiTekstil Mühendisliği
- Kodu
- TMB315
- Yarıyılı
- 2026-2027 Güz Yarıyılı
- Teorik
- 3
- Uyg.-Lab
- 1-0
- Kredi
- 3.5
- AKTS
- 4
- Dersin türü
- Zorunlu
- Düzeyi
- Lisans
- Dili
- Türkçe
- Kategorisi
- Temel mesleki dersler
- Ön koşul (tavsiye)
- Yok
- Dersi veren
- Prof. Dr. RIZA ATAV
Dersin amacı
Bu dersin amacı, doğal ve rejenere lif boyamacılığı bilgisinin mesleki açıdan önemini kavratabilmek, çeşitli doğal ve rejenere lif tipleri için uygun boyama reçetesi ve grafiği hazırlayabilme yetisi kazandırmak, boyama proseslerinin belirlenmesinde ekonomikliğin yanında, çevre ve insan ekolojisine de özen göstermeye isteklilik yaratmaktır.
Öğrenme çıktıları
- ÖÇ-11) Doğal ve rejenere lif boyamacılığına ilişkin terimlerin bilgisine sahip olma
- ÖÇ-22) Boyama proseslerinde lif tipine bağlı olarak uygun boyarmaddeyi seçebilme ve uygun reçeteyi belirleyebilme
- ÖÇ-33) Boyama cihazlarını tanıyabilme
- ÖÇ-44) Doğal ve rejenere liflerde düzgün boyama eldesinde doğru yöntem seçiminin öneminin farkında oluş
- ÖÇ-55) Boyama flotte atıklarının arıtılmasının çevre açısından önemini kavrayabilme
- ÖÇ-66) Tekstil boyamacılığı konusunda araştırma yapmaya ve yeni bilgiler öğrenmeye isteklilik
Dersin içeriği
Renk kavramı, renkli görme olgusu, tekstil boyamacılığına ilişkin temel kavramlar, boyarmadde sınıfları ve yapısal özellikleri, haslıklar, aplikasyon yöntemleri, boyama makineleri, doğal ve rejenere selüloz ve protein esaslı liflerin ve bunlardan üretilen tekstil mamullerinin boyanma mekanizmaları, boyama reçetesi hazırlama, renk tutturma, hatalı boyamaların düzeltilmesi.
Haftalık konular
| Hafta | Konu | Ön hazırlık / yöntem |
|---|---|---|
| 1 | Tanışma – Dersin Gerekçesi ve Önemi – Dersin Kural ve Gerekleri | [1] nolu kaynak |
| 2 | IV. Tesktil boyamacılığında aplikasyon yöntemleri çektirme yöntemine göre aplikasyon ve reçete hesabı, emdirme yöntemine göre aplikasyon ve reçete hesabı, Diğer aplikasyon yöntemleri V. Tekstil Boyamacılığında Kullanılan Cihazlar Boya aparatları, Boyama makineleri IV. Doğal Liflerin Boyanma Mekanizmaları liflerin ıslanması ve gözeneklerin şişmesi, boyarmaddelerin lif yüzeyine adsorbsiyonu, boyarmadde parçacıklarının lif içerisine difüzyonu, liflere nufuz etmiş boyarmaddelerin liflere fiksajı | [1] nolu kaynak |
| 3 | VII. Düzgün Boyama Eldesini Etkileyen Faktörler Baştan düzgün aldırma Liflerdeki affinite farklılıklarının etkisi Boyarmaddenin hızlı alınmasının etkisi (boyama cihazı, mamulün bulunuş şekli, adsorbsiyon ve difüzyonu etkileyen faktörler) Sonradan düzgünleştirme Boyarmaddenin lifle bağ oluşturma yeteneğinin etkisi Boyarmaddenin sudaki çözünürlüğünün etkisi Lifleri durumunun etkisi | [1] nolu kaynak |
| 4 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Direkt (Substantif) boyarmaddelerle boyama İndosol boyarmaddeleriyle boyama Diazolama boyarmaddeleriyle boyama Naftol (İnkişaf) boyarmaddeleriyle boyama | [1] nolu kaynak |
| 5 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Küp (İndanthren) boyarmaddeleriyle boyama İndigo boyarmaddeleriyle boyama Küpleykoester (İndigosol) boyarmaddeleriyle boyama | [1] nolu kaynak |
| 6 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Kükürt boyarmaddeleriyle boyama - Normal kükürt boyarmaddeleri - Suda çözülür kükürt boyarmaddeleri - Kükürt-küp boyarmaddeleri | [1] nolu kaynak |
| 7 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Reaktif boyarmaddelerle çektirme yöntemine göre boyama | [1] nolu kaynak |
| 8 | Ara Sınav | |
| 9 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Reaktif boyarmaddelerle çektirme yöntemine göre boyama | [1] nolu kaynak |
| 10 | VIII. Doğal Selülozik Liflerin Boyanması Reaktif boyarmaddelerle emdirme yöntemine göre boyama IX. Rejenere Selülozik Liflerin Boyanması Viskon liflerinin boyanması Modal liflerinin boyanması Lyocell liflerinin boyanması | [1] nolu kaynak |
| 11 | X. Doğal Protein Liflerinin Boyanması Protein liflerinin boyanma mekanizmaları Protein liflerinin boyanmasında düzgün boyama eldesini etkileyen faktörler Asit boyarmaddeleri ile boyama - Kuvvetli asidik ortamda boyayan asit boyarmaddeleri - Orta kuvvetli asidik ortamda boyayan asit boyarmaddeleri - Zayıf asidik-nötr ortamda boyayan asit boyarmaddeleri | [1] nolu kaynak |
| 12 | X. Doğal Protein Liflerinin Boyanması Krom boyarmaddeleri ile boyama 1:1 Metal kompleks boyarmaddeleri ile boyama 1:2 Metal kompleks boyarmaddeleri ile boyama - Çözünürlük sağlayan grup içermeyen boyarmaddeler - Sınırlı çözünürlük sağlayan grup içeren boyarmaddeler - Sülfo grubu içeren boyarmaddeler - Reaktif grup içeren boyarmaddeler | [1] nolu kaynak |
| 13 | X. Doğal Protein Liflerinin Boyanması Reaktif boyarmaddelerle boyama XI. Rejenere Protein Liflerinin Boyanması Silk-oal, zein, kazein ve ardil liflerinin boyanması | [1] nolu kaynak |
| 14 | XII. Hatalı Boyamalar ve Düzeltilmesi Açma, sökme ve nüanslama işlemleri | [1] nolu kaynak |
| 15 | Final Sınavı | |
| 16 | Final Sınavı | [1] nolu kaynak |
Kaynaklar ve materyaller
- Ders notu
- [1] Atav, R., Boyama Teknolojisi I Ders Notları
- Diğer kaynaklar
- [2] Tarakçıoğlu, I., (1982), Tekstil Boyacılığı I Teksiri
[3] Yurdakul, A., Atav, R., (2006), Boya-Baskı Esasları, Ege Üniversitesi Basımevi
[4] Shore, J., (1995), Cellulosic Dyeing, S.D.C.
[5] Lewis, D.M., (1992), Wool Dyeing, S.D.C.
[6] Park, J., (1980), A Practical Introduction to Yarn Dyeing, S.D.C.,
[7] Madaras, G.W., Parish, G.J. and Shore, J., (1993), Batchwise Dyeing of Woven Cellulosic Fabrics, S.D.C.
[8] D.G. Duff, R.S. Sinclair, Laboratory Course in Dyeing (4. baskı), Society of Dyers & Colorists (ISBN 0 90956 49 X), 1989
[9] IPPC tekstil sanayi için en uygun teknikler (BAT) referans dökümanı ve ilgili yönetmelikler, Türkiye Tekstil Sanayicileri Derneği, 77-78, 2003 - Dokümanlar
- Dönem Başlarında WEB Üzerinde Duyurulacaktır
- Ödevler
- Dönem Başlarında WEB Üzerinde Duyurulacaktır
- Sınavlar
- Dönem Başlarında WEB Üzerinde Duyurulacaktır
Değerlendirme
- Arasınav 1 %25
- Rapor 1 %5
- Ödev 1 %5
- Laboratuvar Sınavı 1 %5
- Dönem Sonu Sınavı %60
Program çıktıları ile ilişkisi
- PÇ-1A. Matematik, fen bilimleri ve Tekstil Mühendislik disiplinine özgü konularda yeterli bilgi birikimi; bu alanlardaki kuramsal ve uygulamalı bilgileri, Tekstil mühendisliği alanına özgü karmaşık mühendislik problemlerinin çözümünde kullanabilme becerisi.
- PÇ-2B. Tekstil Mühendisliği alanında karmaşık mühendislik problemlerini tanımlama, formüle etme ve çözme becerisi; bu amaçla uygun analiz ve modelleme yöntemlerini seçme ve uygulama becerisi.
- PÇ-3C. Karmaşık bir sistemi, süreci, cihazı veya ürünü gerçekçi kısıtlar ve koşullar altında, belirli gereksinimleri karşılayacak şekilde tasarlama becerisi; bu amaçla modern tasarım yöntemlerini uygulama becerisi.
- PÇ-4D. Tekstil Mühendisliği uygulamalarında karşılaşılan karmaşık problemlerin analizi ve çözümü için gerekli olan modern teknik ve araçları seçme ve kullanma becerisi; bilişim teknolojilerini etkin bir şekilde kullanma becerisi.
- PÇ-5E. Tekstil Mühendisliği alanında karmaşık mühendislik problemlerinin veya disipline özgü araştırma konularının incelenmesi için deney tasarlama, deney yapma, veri toplama, sonuçları analiz etme ve yorumlama becerisi.
- PÇ-6F. Disiplin içi ve çok disiplinli takımlarda etkin biçimde çalışabilme becerisi; bireysel çalışma becerisi.
- PÇ-7G. Sözlü ve yazılı etkin iletişim kurma becerisi; en az bir yabancı dil bilgisi; etkin rapor yazma ve yazılı raporları anlama, tasarım ve üretim raporları hazırlayabilme, etkin sunum yapabilme, açık ve anlaşılır talimat verme ve alma becerisi.
- PÇ-8H. Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliği konusunda farkındalık; bilgiye erişebilme, bilim ve teknolojideki gelişmeleri izleme ve kendini sürekli yenileme becerisi.
- PÇ-9I. Etik ilkelerine uygun davranma, mesleki ve etik sorumluluk ve mühendislik uygulamalarında kullanılan standartlar hakkında bilgi.
- PÇ-10J. Tekstil Mühendisliği alanında proje yönetimi, risk yönetimi ve değişiklik yönetimi gibi, iş hayatındaki uygulamalar hakkında bilgi; girişimcilik, yenilikçilik hakkında farkındalık; sürdürülebilir kalkınma hakkında bilgi.
- PÇ-11K. Tekstil Mühendisliği uygulamalarının evrensel ve toplumsal boyutlarda sağlık, çevre ve güvenlik üzerindeki etkileri ve çağın mühendislik alanına yansıyan sorunları hakkında bilgi; Tekstil mühendisliği çözümlerinin hukuksal sonuçları konusunda farkındalık.
| ÖÇ-1 | ÖÇ-2 | ÖÇ-3 | ÖÇ-4 | ÖÇ-5 | ÖÇ-6 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| PÇ-1 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 |
| PÇ-2 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 |
| PÇ-3 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 |
| PÇ-4 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| PÇ-5 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| PÇ-6 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| PÇ-7 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| PÇ-8 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| PÇ-9 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| PÇ-10 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| PÇ-11 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 |
AKTS iş yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre | Toplam |
|---|---|---|---|
| Ders süresi(sınav haftası dahildir: toplam ders saati) | 16 | 4 | 64 |
| Sınıf dışı ders çalışma süresi(ön çalışma, pekiştirme) | 16 | 1 | 16 |
| Ödevler | 1 | 5 | 5 |
| Yarıyıl Sınavı | 1 | 20 | 20 |
| Ara Sınav 1 | 1 | 10 | 10 |
| Sunum / Seminer Hazırlama | 1 | 5 | 5 |
| Toplam iş yükü | 120 | ||
| Toplam iş yükü / 30 | 4 | ||
| Dersin AKTS kredisi | 4 | ||